Talentmagneet: Sint Janschool

De deur van Jan Bakker staat altijd open

Vorige week sprak ik Jan Bakker, directeur van de Sint Janschool, een basisschool in Amsterdam West. Waar bijna alle scholen in de hoofdstad kampen met een lerarentekort, heeft Jan zijn personeelsbestand goed op orde. Sterker nog, in de afgelopen 3 jaar had zijn school een ongekend laag ziekteverzuim van onder de 1%. Ik was dan ook erg benieuwd naar de gouden formule en zocht hem op.

430 leerlingen, 30 nationaliteiten

De St. Janschool ligt aan een rustig pleintje met een doodlopende weg. Terwijl de buurt rondom de school tegenwoordig enorm bruist, is van grootstedelijke hectiek niets te merken op deze maandagmorgen. Het pleintje straalt een dorpse rust uit. De St. Janschool zit hier al 93 jaar en heeft veel transformaties meegemaakt. Van een arbeidersschool veranderde het in de jaren 90 in een zwarte school.

Mede door een buurtinitiatief begin deze eeuw kwamen er steeds meer witte kinderen bij en zo werd de St. Janschool een van de eerste geslaagde gemengde scholen in Amsterdam. Onderweg naar de koffiekamer kijk ik de klassen in en zie ik nog altijd een bont gezelschap van kinderen. Vrolijke gezichtjes in alle soorten en maten. Zo telt de school 450 kinderen van 30 verschillende nationaliteiten. Tegenwoordig ziet Jan steeds meer hoogopgeleide tweeverdieners zijn school binnenlopen.

Verzuim is voor een groot deel beïnvloedbaar

Jan is al vanaf 1985 directeur en heeft alle verandering van dichtbij meegemaakt. Vol enthousiasme vertelt hij over de verschillende periodes en de specifieke uitdagingen die elke periode kenmerkte. Hij is er in al die jaren in geslaagd om goede leerkrachten aan te trekken, ze te behouden en ze met veel plezier te laten werken. Ook de St. Janschool is door de dynamiek in het onderwijs elk jaar wel op zoek naar versterking, maar Jan vult deze plekken altijd redelijk eenvoudig op. En tijdelijke tekorten door ziekte zijn er nauwelijks, want er is bijna nooit iemand ziek. Met een ziekteverzuim van onder de 1% behoort De St. Janschool tot een bijzonder select groepje basisscholen. Je moet er geluk bij hebben, maar volgens Jan is een groot deel van het verzuim beïnvloedbaar.

Ergens voor staan en daarin blijven volhouden

Ik hoopte op een inspirerend inzicht, een eyeopener. Deze kreeg ik niet. Het klonk allemaal zo eenvoudig. Het lijkt volgens Jan erg vanzelfsprekend. En misschien zit daar juist de kracht wel. Dingen niet mooier maken dan ze zijn. Helder communiceren. Ergens voor staan en daarin blijven volhouden.

Jan runt de school als een bedrijf, met een no-nonsense aanpak en een sterk financieel beleid. Zijn communicatie is erg duidelijk en richtinggevend. Jan zegt wat hij van dingen vindt, tegen zijn collega’s, ouders en tegen de kinderen. En zijn deur staat altijd open. Hij werkt dan ook in de lerarenkamer; zo is hij altijd aanspreekbaar en blijven de lijntjes kort.

Je mag zijn wie je bent en worden wat je kunt

‘Je mag zijn wie je bent en worden wat je kunt’. Dat is de visie van de St. Janschool. Dit geldt zowel voor de kinderen als voor alle medewerkers binnen de school. Jan zorgt ervoor dat er rust is in de school en dat er een duidelijke structuur is. Van daaruit kunnen de leerkrachten zich focussen op hun werk en zich verder ontwikkelen.

Heeft de St. Janschool dan helemaal geen last van het nijpende lerarentekort in Amsterdam? Natuurlijk wel. Ook zij voelen de druk. Een woning in de hoofdstad is voor een leerkracht simpelweg niet te betalen. Dus de helft van het personeel woont buiten de stad. En hoe prettig de organisatiecultuur ook is, als de reistijd naar je werk veel lager kan, dan kiest men uiteindelijk voor een baan dichterbij huis. Dat houd je niet tegen.

De doorstroom blijft dus, maar Jan blijft altijd kritisch op wie hij aanneemt. Kwaliteit staat bij hem hoog in het vaandel. Want 2 jaar een slechte leerkracht betekent geen havo, maar een vmbo-t advies. Bij de St. Janschool zoeken ze door totdat de juiste kandidaat is gevonden, in plaats van de eerste de beste leerkracht aan te nemen. En dat lukt nog altijd.

‘2 jaar een slechte leerkracht betekent geen havo, maar een vmbo-t advies’

Leerkrachten weten de St. Janschool dus goed te vinden. Jan begrijpt de kracht van communicatie. Je moet reclame maken voor je school, zonder de dingen mooier te maken dan ze zijn. Transparant zijn. De website is goed op orde, altijd up-to-date. Er is een mooi filmpje over de school te vinden dat heel goed de sfeer op school overbrengt. Dat helpt. Daarnaast zijn de ouders belangrijke ambassadeurs. Voor het aantrekken van nieuwe kinderen, maar ook voor het binnenhalen van enthousiaste leerkrachten.

Er heerst een positief geluid rondom de St. Janschool en dat is volgens Jan erg belangrijk. Onlangs gingen 16 scholen in Amsterdam West dicht vanwege een tekort aan leraren. Welk signaal geef je hiermee af? Het helpt niet in het aantrekken van nieuw talent van buiten de stad. Die bedenken zich wel twee keer voordat ze als leerkracht in Amsterdam aan de slag gaan. Jan heeft hier een heldere visie over. “We moeten onszelf niet in de put praten. En slimmer zijn in de communicatie, op schoolniveau, gemeenteniveau en op landelijk niveau.”

Onderwijsvak heeft boost nodig

De uitdagingen zullen de komende jaren alleen maar groter worden in Amsterdam. Het onderwijsvak heeft een boost nodig. Leraren mogen wat trotser zijn op hun vak, want het is een prachtig beroep, vindt Jan nog altijd. Om goede leerkrachten op te leiden is goed onderwijs nodig. Want het is een vak en dit vak is alleen maar complexer geworden. Dat zij-instromers maar 2 jaar naar school gaan in plaats van 4, daarover heeft Jan geen goed woord. Volgens hem zorgen zij-instromers voor een kwaliteitsdaling in het onderwijs.

Toch hebben scholen veel zelf in de hand. Door goed naar binnen en naar buiten te kijken. En niet alles proberen op te lossen. Hulp van de overheid heeft het onderwijs zeker nodig. Als er geen geld komt, krijgt de maatschappij de rekening gepresenteerd. Dat is niet zielig doen, maar helder zijn over de gevolgen.